Siverek’te Unutulan Bir Gelenek: “Belh” Uygulaması

Haber: Mevlüt Bayraktar -Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde bir dönem yalancıları ve suçluları tespit etmek amacıyla uygulanan “Belh geleneği”, modern hukuk sistemi ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte hemen hemen kayboldu.

Tarihin farklı dönemlerinde pek çok coğrafyada görülen Belh uygulaması, özellikle halk arasında doğruyu bulma yöntemi olarak kabul ediliyordu. Siverek’te de uzun yıllar inanç ve gelenek çerçevesinde sürdürülen bu yöntem, günümüzde genç nesiller tarafından neredeyse hiç bilinmiyor. Dile Kızgın Demir Uygulamasıyla “Gerçeği Bulma” Yöntemi Belh geleneğinde, suç işlediğinden şüphe edilen veya yalan söylediği düşünülen kişiler, dönemin kanaat önderleri, şeyhler veya tarikat büyüklerinin huzuruna çıkarılırdı. İnanca göre, şüpheli kişinin dili, kısa süre kızgın demire dokundurulur; Dili yanan kişinin suçlu veya yalancı, hiçbir yanık izi oluşmayan kişinin ise doğru söylediği kabul edilirdi. Toplum arasında bu inanç o kadar yaygındı ki, pek çok kişi dillerinin dağlanmasına gerek kalmadan itiraf eder veya doğruyu söylemek zorunda hissederdi. Teknolojiyle Birlikte Tarihe Karıştı Modern hukukun yerleşmesi, delil temelli yargılama sistemlerinin gelişmesi ve tıbbi bilginin artmasıyla birlikte Belh geleneği zamanla uygulanmaz hâle geldi. Uzmanlar, bu tür uygulamaların geçmişte toplum düzenini sağlamak amacıyla ortaya çıktığını ancak bilimsel temeli olmadığını belirtiyor. Siverek’te kültürel hafızada yer eden Belh, bugün yalnızca yaşlı kuşakların hatırladığı, folklorik bir unsur olarak görülüyor olsa da bazı bölge ve yerlerde halen varlığını sürdürüyor. “Gençler Bilmiyor, Yaşlılar Hatırlıyor” İlçe sakinleri, bu geleneğin artık sadece anlatılarda bulunduğunu ifade ediyor. Bazı yaşlılar, geçmişte Belh’in caydırıcı yönünün güçlü olduğunu, toplum içinde “doğruyu söyleme” kültürünü beslediğini dile getiriyor. Ancak uzmanlara göre Belh geleneği, dönemin inanç yapısının bir sonucu olup günümüzde yerini tamamen bilimsel yöntemlere, hukuki süreçlere ve teknolojik incelemelere bırakmış durumda. Haber: Mevlüt Bayraktar