Siverek 99 Yıl Önce İl Olarak Haritada Görünüyordu

Yazarımız Bahar Halisçelik yazdı," Siverek 99 Yıl Önce İl Olarak Haritada Görünüyordu"

SİVEREK 99 YIL ÖNCE İL OLARAK HARİTADA GÖRÜNÜYORDU Siverek 1923 yılında Türkiye’de bir il olarak haritalarda görünüyordu. Viranşehir, Hilvan, Çermik gibi ilçelerin bağlanmasıyla il olmuştu. İl olmasının en büyük etkeni şuydu: Siverek halkının Millî Mücadele döneminde ve Urfa’nın kurtuluşunda gösterdiği kahramanlıklardan ötürü 1923’te Siverek il oldu. Ancak bu durum çok sürmedi. Siverek halkının sevinci uzun sürmedi. 1925’te çıkan Şeyh Sait İsyanı, Siverek için kara bir leke olarak tarihe geçti. ŞEYH SAİT İSYANI TARİHÇESİ Şeyh Sait İsyanı (dönemin adıyla: Genç Hadisesi, Şubat-Nisan 1925) Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde merkezi yönetime karşı girişilen, geniş çaplı Kürt ve Zaza aşiretlerinin destek verdiği Kürt milliyetçi ve hilafet taraftarı ayaklanmasıdır. Bu ayaklanma 13 Şubat 1925 – 31 Mart 1925 arası sürmüştür (1 ay, 2 hafta ve 4 gün). Bu ayaklanma Elâzığ, Bingöl, Diyarbakır ve çevresinde olup Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ni de etkilemiştir. Bu ayaklanmanın çıkmasının en büyük sebebi şudur: Doğu bölgesinde bir Kürt devleti kurulma isteği ve İslamcı ya da pan-İslamcı (aşırıcı) hareketlerdir. Bu ayaklanma sonucu toplamda 7000’den fazla kişi İstiklal Mahkemeleri tarafından yargılandı ve 600’den fazla kişi idam edildi. Şeyh Sait Ayaklanmasının bastırılması, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da Cumhuriyet yönetiminin kontrol altına alınmasında önemli bir dönüm noktası oldu. Ancak bu dönem alınan bazı kararlar ile beraber 30 Mayıs 1926 yılında Urfa’ya bağlı bir ilçe oldu. Bölgeyi (Palu, Çapakçur, Genç, Piran, Hani, Lice, Ergani, Eğil, Silvan) kuşatan süngülü Türk askerleri (30 Mart 1925 tarihli Cumhuriyet gazetesi) AĞALIK SİSTEMİ Ağalık sistemi, Orta Çağ döneminden kalma feodal sistemin Türkiye’de sık karşılaşılan bir uzantısıdır. Ağalık, monarşik bir düzeni ifade eder. Toprak sahibi olmakla beraber, orada varlığını sürdüren insanlara karşı da hak sahibi olduklarını ve oradaki düzeni yöneten birtakım kişilerdir. Ağalık sistemi Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu’da varlığını sürdürmeye devam ediyor. TOPLUMDA CİNSİYET EŞİTSİZLİĞİ Kadın ve erkeğin eğitim, sağlık, istihdam, aile hayatı ve toplumsal statüsü gibi alanlarda cinsiyet kaynaklı eşitsizliğe maruz kalmalarına toplumda cinsiyet eşitsizliği denir. Bu sorunu Türkiye’nin doğu bölgelerinde sık sık görebilirsiniz. SU VE ELEKTRİK SORUNU Su ve elektrik sorunu gündemden düşmüyor. Yıllarca aynı sorunla mücadele eden Siverek halkı buna bir çözüm arıyor. İnsanların temel ihtiyaçlarını onlara hizmetmiş gibi lanse eden yöneticilerin düşünceleri akıl kârı değil. 2024 yılında 1970’leri yaşayan bu halk isyan ediyor. SONUÇ Siverek her ne kadar Şeyh Sait İsyanı beraberinde ilçe olsa da sadece tek neden bu olamaz. Siverek nüfusu 2024 yılında 274.588 kişi olup yıldan yıla artsa da sadece nüfusun artmasıyla bir ilçe il olamaz. Yüz ölçümü geniş, nüfusu çok diye bir ilçe, il potansiyeli taşıyamaz. Eğitim sistemindeki eksiklikler ve eşitsizlikler halkın gelişimini büyük ölçüde olumsuz etkiler. Hastane randevularında kadın doktor arayan halkın, kız çocuklarını okutmak istememesi de kendisiyle çelişik durumlar içerisinde olduğunun göstergesidir. Sadece eğitim değil, ekonominin iyileştirilmediği bir ilçede halk geçimini sağlamak için şehir dışında herhangi bir iş alanında kendini bulabilir. Ekonomi koşulları gelişen ve dışarıya işçiyi daha az gönderen bir şehir ancak il olabilir. Ayrıca halkın gelişimine engel olan en büyük etken, Orta Çağ’dan kalma düşünceler olup halkın değişime kapalı olmasıdır. Kan davalarının devam ettiği, kız çocuklarının erken yaşta evlendirilmesi de toplumun düşünce yapısının ne kadar dar olduğunu gösteriyor. Sözlerimi toparlayacak olursam şunları demek istiyorum: Bir ilçenin il olabilmesi için din adı altında sömürülmeden, din tüccarlığı yapmadan ilerlemesi gerek. Toplum, ahlakı din ile özdeşleştirmeden ikisinin de farklı farklı etkilerinin olduğunu bilerek hayata olan bakış açısını değiştirmeli. Din adı altında kızların baskıya ve kısıtlamaya maruz kaldığı, kızların eğitimden mahrum bırakıldığı ve toplumda cinsiyet eşitsizliğinin oluştuğu bir ilçenin il olması söz konusu olamaz. Ağalık sisteminin bitmesi gereken yerde hâlâ sürdürülmesi de gelişimi engeller. Akrabalık ilişkilerinin yoğun olduğu bu bölgelerde rasyonel seçimlerin olması da bir hayli zor. Şu ana kadar yaşanan seçimlerin çoğu toplumun faydasını gözetmediği, bilakis sadece akrabalık ilişkilerine dayandığı çok bariz bir şekilde görülüyor. Değişim ve dönüşüm olması akabinde bu ilçe, il olabilir.